HayataDahiliz.Biz

Ayın yüzü

Yerküre'ye Ay'ın her zaman aynı yüzü dönüktür. GüneÅŸ Sistemimizdeki diÄŸer uydular için de aynı durum geçerli midir?

Ay'ın Yerküre ile eÅŸzamanlı dönüÅŸü rastlantı deÄŸil, bu iki cisim arasındaki kütleçekimi etkileÅŸiminin sonucudur. Kütleçekiminin ÅŸiddeti, ağırlıklı olarak uzaklığa baÄŸlıdır. Bu yüzden Ay'ın çekimi, Yerküre'nin Ay'a bakan yüzünde öteki tarafa göre daha güçlüdür. Bu deÄŸiÅŸken kuvvet, Yerküre üzerinde bir "çekim ÅŸiÅŸkinliÄŸi" yaratır. Yerküre Ay ile eÅŸzamanlı dönmediÄŸinden Ay'ın yol açtığı bu ÅŸiÅŸkinlik Yerküre üzerinde hareket eder ve yerkabuÄŸu ile okyanuslarda yol açtığı eÄŸilmeler ve sürtünmelerle Yerküre'nin içinin önemli ölçüde enerji yitirmesine neden olur.

Bu enerji yitimi sonucunda Yerküre'nin dönüÅŸü her 500 yılda yaklaşık 1 saniye yavaÅŸlar. Yerküre-Ay sistemi açısal momentumunu korumak durumunda olduÄŸundan, Ay her yıl Yerküre'den 4 cm kadar uzaklaÅŸmaktadır. Yerküre, Ay'a çekimsel olarak "kilitlenene" ve onunla eÅŸzamanlı dönene dek dönüÅŸünü yavaÅŸlatacaktır. Buraya kadar anlatılan kuvvetler Ay üzerinde de etkilidir. Ancak Yerküre'nin kütlesi daha büyük olduÄŸundan, uygulanan kuvvet daha ÅŸiddetli olmuÅŸ ve Ay'ın dönüÅŸ hareketi, Dünya ile eÅŸzamanlı noktaya daha hızlı ulaÅŸmıştır.

Bu süreç bütün GüneÅŸ Sistemi'nde yaÅŸanır. Dolayısıyla, gökbilimcilerin, aylar ve gezegenleri arasında eÅŸzamanlı dönüÅŸlerin birer istisna deÄŸil, kural olduÄŸunu görmeleri fazla ÅŸaşırtıcı deÄŸil. Bir uydu, gezegenine ne kadar yakınsa ve gezegenin kütlesi ne kadar büyükse, bu uydunun eÅŸzamanlı dönüÅŸü yakalaması o ölçüde hızlı olur.

EÅŸzamanlı dönüÅŸ sadece aylar ile gezegenleri arasında deÄŸil, birbirinin yörüngesinde dönen her türlü iki cisim için geçerlidir.