HayataDahiliz.Biz

Engelliler İçin Tasarlanan Ev Eşyaları Araç Gereçler

EVDE KULLANILAN ARAÇ-GEREÇ VE EKÄ°PMANLAR

ENGELLÄ°LER Ä°ÇÄ°N ERGONOMÄ°K BÄ°R YAKLAÅžIM 

Bir toplumu oluÅŸturan bireyler yaÅŸ, cinsiyet, bedensel nitelikler, ekonomik durum gibi özellikleri açısından farklılıklar göstermektedir. Bedensel durum açısından bakıldığında “özürlü” olarak nitelenen bireylerin de aralarında farklılıklar bulunmaktadır. ortopedik özürlüler, görme özürlüler, iÅŸime ve konuÅŸma özürlüler, zihinsel özürlüler gibi farklı özür grubları tanımlanabileceÄŸi gibi bu özürlerin ölçüsü/derecesi de bireylere göre farklılıklar göstermektedir. Ayrıca bu özürler, doÄŸuÅŸtan olabileceÄŸi gibi, insanların yaÅŸamının bir döneminde geçici veya kalıcı biçimde de oluÅŸabilir.

Özürlülük, BirleÅŸmiÅŸ Milletler Genel Kurulu’nun Ä°nsan Hakları Evrensel Bildirgesine göre “normal bir kiÅŸinin kiÅŸisel ya da sosyal yaÅŸantısında kendi kendine yapması gereken iÅŸleri, bedensel veya ruhsal yeteneklerindeki kalıtımsal ya da sonradan olma herhangi bir noksanlık sonucu yapamayan kimseler” olarak tanımlanmaktadır.

Bugün nüfusun azımsanmayacak kadar bir oranının fiziksel becerilerinde azalma sorunu yaÅŸadığı ve aynı zamanda kiÅŸiyi özürlü hale getiren bazı sorunların da yaÅŸlanma ile birlikte ortaya çıkabildiÄŸi dikkate alındığında konu daha da önemli hale gelmektedir.

21. Yüzyılda fiziksel çevrenin, toplumun tüm bireylerine “halkça” ve “yaÅŸanabilir” olarak düzenlenmesi gereÄŸi yatsınamaz. Bu kapsamda mekanın engelleyici nitelikleri günlük yaÅŸamın tüm alanlarındaki eylemleri etkilediklerinden, yaÅŸanılabilirlik açısından büyük önem taşımaktadır. Bugünkü yaÅŸam çevrelerimiz, yerleÅŸimde yaÅŸamak ve yerleÅŸimi yaÅŸamak açısından, önemli bölümü de fiziksel olan ciddi engeller içermektedir. Bu engeller belirli olanakların bulunmaması anlamında olabileceÄŸi gibi var olan olanaklara eriÅŸilememesi anlamında da ortaya çıkabilmektedir.

Fiziksel çevredeki engellerin bir bölümü ise, dar anlamda özürlü kavramı içinde yer alan kiÅŸiler dışında kalan, yaÅŸlıların, hamilelerin, çocukların, aşırı kilolu insanların ve çok kısa boylu kiÅŸilerin, kalp, damar ve kas hastalarının ve geçiçi özürlülerin de saÄŸlık ve rahatlığını engelleyebilir nitekiktedir. Bu nedenle fiziksel düzenlemeler açısından, yaÅŸam çevrelerindeki fiziksel engellerin kaldırılması ve yeni yapılaÅŸacak çevrelerin engelsiz tasarlanması, tüm insanların yaÅŸama katılması ve özürlü sayısının artmasının engellenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

KiÅŸilerin bağımsız olarak yaÅŸamını sürdürmesinde günlük faaliyetleri yapabilme yeteneÄŸi önemli bir faktördür. Bu açıdan konutun özürlünün bağımsız olarak yaÅŸamasına izin verecek ÅŸekilde düzenlenmesinin yanında evde kullanılan araç-gereç ve ekipmanların iÅŸlerin daha kolay, basit olarak ve daha az enerji ve zaman harcanarak yapılmasını saÄŸlayacak ÅŸekilde tasarımının yapılması da özürlü kiÅŸiler için önemli hale gelmektedir. Bunlar yaÅŸamı kolaylaÅŸtıran ve yaÅŸam kalitesini arttıran unsurlardır.

Bu nedenle özürlü bireyin durumunu en iyi hale getirmede evde kullandığı araç ve gereçlerle ilgili teknolojinin de geliÅŸtirilmesi önemlidir. Her türlü özür grubuna uygun, evde günlük yaÅŸamı kolaylaÅŸtırıcı araçlar dizayn edilmelidir.

Ancak bugün ülkemizde özürlüler için teknoloji üretiminin ve kullanımının istenen düzeyde olduÄŸunu söylemek oldukça zordur. Bu durum bilgi yetersizliÄŸi ve ekonomik sorunlardan kaynaklanmaktadır.

Özürlü birey ve ailesi yeni araç-gereç üretiminden ve kullanımından zamanında bilgi sahibi olamamaktadır. Bazı pratik araçlar ucuzdur ama tanınmamaktadır. ÖrneÄŸin: tek kollu bir bireyin düÄŸme iliklemesi için üretilen küçük aparey veya yemek yemek için kullanabileceÄŸi hem çatal hem bıçak iÅŸlevini gören aletler gibi. Kimi zaman özürlü bireyin maddi durumu iyi bile olsa bilgi eksikliÄŸinden dolayı teknolojinin imkanlarından yararlanamamaktadır.

Kendileri için dünyada birçok ülkede var olan tamamlayıcı araçlardan habersiz olmaları ya da farklı özürü olan bireylerin hem evde, hemde toplumsal yaÅŸamlarında yerine getirdikleri faaliyetlerini, çalışma olanaklarını, günlük yaÅŸamlarını kolaylaÅŸtıracak araç-gereç ve donanımın ya hiç üretilmemesi ya da mevcut olanakların bir kısmının kalitesiz olmasıdır. Satılan araçların çeÅŸidi çok sınırlıdır. Bu araçlardan farklı ergonomik gereksinmelere ve özürden kaynaklanan deÄŸiÅŸik kullanımlara olanak verenleri maalesef ülkemizde üretilmemektedir.

DoÄŸuÅŸtan veya sonradan özürlü hale gelen bireylerin baÅŸkalarına muhtaç olmadan yaÅŸamını sürdürebilmeleri ve ülkeye yararlı hale gelebilmeleri için bu alandaki teknolojik geliÅŸmelerin dikkate alınması ve bu konuda özürlü bireylerin bilgilendirilmeleri gerekmektedir.

KiÅŸilerin bu dönemde evde kullanılan araç-gereç ve ekipmanların kullanımını güçleÅŸtiren özürlü bireylerde görülen bazı fiziksel ve zihinsel yetenek ve limitlerindeki azalmalar söyle sıralanabilir:

Çabuk Yorulma
Evde yapılan iÅŸler tekrar gözden geçirilmeli ve iÅŸlerin yapım önceliÄŸi belirlenmelidir. Enerji gerektiren faaliyeler hafta boyunca dağıtılmalıdır. Ä°ÅŸler arasında sık sık dinlenilmelidir. Çok gerekli eÅŸyalar sürekli el altında bulundurulmaldıır. Mutfakta bir faaliyet yürütülürken hem dinlenme hemde çalışma açısından yüksek bir tabure kullanılabilir. Bu kiÅŸiler az enerji gerektiren iÅŸlerde bile çabuk yorulabilirler. Bu nedenle az enerji gerektiren enerji tasarrufu saÄŸlayan araçlar kullanılmalıdırlar.

EÄŸilme ve UlaÅŸma Sorunda Sorun YaÅŸama
Dolapların arka tarafına, duvar dolaplarının üstüne veya yer dolaplarının alt kısmı gibi eÅŸya alınması güç olan yerlere sık kullanılan eÅŸyaların depolanmasından kaçınılmalıdır. Ulaşılması güç olan yerlerden eÅŸya almayı kolaylaÅŸtırmak için kolaylıkla kayabilen, çekilebilen çekmeceler kullanılmalıdır. Kolay alınması açısından sık kullanılan dolapların önüne mobilya yerleÅŸtirilmemelidir.

Eli Kullanma Beceri ve YeteneÄŸindeki Azalma
Bu dönemde mafsallarda meydana gelen rahatsızlıklar nedeniyle el, parmak ve eklemler rahatlıkla hareket ettirilememektedir. Eli kullanma becerisinde azalma, elde titreme, eklemlerde aÄŸrı ve güçsüzlükler görülmektedir. Tüm bunlar; araç gereç ve ekipmanların kullanımı sırasında; güç gerektiren kavrama, tutma, sıkma, itme, çekme ve döndürme hareketlerinin yapılmasını güçleÅŸtirmektedir. Özellikle bu hareketlerden ikisinin birarada yapılması (örneÄŸin itme ve döndürme hareketi) ellerini kullanma yeteneÄŸi azalan bu insanlar için hemen hemen imkansız hale gelmektedir. Kapak, kol, kulp vs kullanmada zorluk çekebilirler. Bu tür sorunu olan insnalar ağır eÅŸyaları taşımak ve kaldırmaktan kaçınmalıdır. Tekerlekli servis arabasının kullanımı iyi bir çözüm olabilir. Herhangi bir eÅŸya tutulur veya kavranırken yükün her iki ele de dağıtılması açısından iki elin de kullanılmasına çalışılmalıdır. Kas kontrolü açısından düzensiz tepkiler verebilen insanlar araç üzerine yakın olarak yerleÅŸtirilmiÅŸ düÄŸmelerden bazılarına istemeden basabilirler. Özel olarak elin rahatça kavramasını saÄŸlayan ve aracı tutmayı kolaylaÅŸtıran ek aparat da kullanılabilir. Konserve açmaya, kapak veya musluk çevirmeye yardımcı araçlar da kullanabilirler. Aynı zamanda az enerji gerektiren araçlar kullanılmalıdır.

Sadece Bir Elini Kullanabilme
Sadece bir elini kullanabilen kimseler iki elinde kullanılarak yapılması gereken iÅŸlerde zorlanırlar. Odadan odaya eÅŸya götürmek amacıyla tek elle taşınabilen tepsiler kullanılmaldır.


Tek elle taşınabilen tepsi

Daha hafif eÅŸyelar için omuza çapraz olarak asılabilen omuz taşıyıcı bantlar kullanılabilir. EÄŸer kiÅŸi sol elini kullanıyorsa sol elin kullanımına uygun olan araçlar seçilmelidir. Özellikle elektrikli araçlar dikkatlice seçilmelidir. Aracı kullanmak için her iki elin de kullanımının gerekip gerekmediÄŸine bakılmalıdır.

Görme GüçlüÄŸü YaÅŸama
Ä°nsanların görme yeteneÄŸi yaÅŸa baÄŸlı olarak giderek azalmaktadır. Yazıları okuma, ÅŸekil ve renkleri net ve tam olarak ayırt etme güçleÅŸmekte, görüÅŸ alanı giderek azalmakta, objeleri ayırt etmede daha fazla ışığa gereksinim duyulmaktadır.

Görme yeteneÄŸi azalmış insanlar bu nedenle araç-gereç ve ekipmanlar üzerindeki yazı, iÅŸaret, resim, küçük parça ve bölmeleri görmede güçlük yaÅŸamaktadırlar.

Görme güçlüÄŸü yaÅŸayan insanlar evde gereksiz kalabalık bulundurmamalıdır. Sadece gerekli olanların bulundurulması ve her ÅŸeyin yerli yerinde olması bu kiÅŸiler için oldukça önemlidir. Evde eÅŸyalar bir mantık düzeni içnde depolanmalıdır. Depo alanlarındaki eÅŸyalara kolay eriÅŸim için depo alanlarında çekilebilen veya kayan çekmeceler kullanılmalıdır. KonuÅŸan tartı gibi sesli uyarı veren araçlar kullanılabilir.

Hareket YeteneÄŸindeki Azalma

Özürlü kiÅŸiler; ayak, bacak, kalça veya sırt problemlerinden dolayı yürümede güçlük çekmektedirler. Bazıları kısa mesafeleri rahat yürüyebilirken, bazıları ise baston, koltuk deÄŸneÄŸi veya tekerlekli sandalye gibi yardımcı araç kullanarak yürüyebilmektedir. KiÅŸiler daha az süre ile ayakta kalabildiklerinden ve sık sık oturma ihtiyacı hissettiklerinden evde yürütülen faaliyetlerin bir çoÄŸunu oturarak yapmak istemektedirler. Ayrıca yukarı ve ileri doÄŸru uzanma, aÅŸağıya doÄŸru eÄŸilme ve dönme hareketleri de güçleÅŸtirmektedir. Tüm bu faktörler özürlü bireyler için araç-gereç ve ekipmanların tasarımında yüksekliÄŸin önemli bir faktör haline gelmesine neden olmaktadır.

Odadan odaya eÅŸya götürmeye yardımcı olması açısından yürütülebilen bir el arabası kullanılabilir. Yemek piÅŸirmede kulllanılan tencere içine bir sepet kullanılırsa yemek piÅŸtikten sonra suyun süzülerek alınmasını böylece daha hafif olmasını saÄŸladığından ve yanma olasılığını azalttığından kullanılabilir.Yardımcı araç veya baston kullanan insnalar kapı kolu, kulp vs. açmak veya çalıştırmada zorlanabilir, kapı ve pencere açamayabilirler.

Algılama, Kavrama ve Koordinasyon Yeteneğindeki Azalma
Zihinsel süreçlerde meydana gelen algılama, bilgi iÅŸlem ve kavrama yeteneÄŸi, koordinasyon ve zeka iÅŸlekliÄŸinde oluÅŸan azalma ve kayıplar; araç-gereç ve ekipmanların kullanımında, herhangi bir olaya dikkatini verme, hatırlama, yeni ÅŸeyler öÄŸrenme, çeÅŸitli bilgileri birleÅŸtirerek karar verme ve problem çözme yeteneklerini etkilemektedir. Bu nedenle özellikle acil ve incelikli düÅŸünmeyi gerektiren kararlarda yanlışlıklar görülebilmektedir

Bu fonksiyonel ve yapısal azalmalar, kiÅŸilerin araç-gereç ve ekipmanları kullanımlarını sınırladığından, diÄŸer kiÅŸilere nazaran kullanımı daha kolay, ergonomik olarak tasarımlanmış araç-gereç ve ekipmanlara olan gereksinimi arttırmaktadır.

Günlük iÅŸler planlanmalı ve gerekirse küçük notlar asılmaldır. EÄŸer gerekirse haftalık zaman tablosu yapılmalı ve kolay görünecek yere konulmalıdır. Rutin olmayan iÅŸler (randevu gibi) özellikle yazılmaldır. Yapılan ve biten iÅŸler hemen çizilmelidir. Evde kalabalık gereksiz eÅŸyalar olmamalı, kullanılan eÅŸyalar hemen yerine kaldırılmalıdır. Zaman ayarlı araçlar (örneÄŸin; PiÅŸtiÄŸinde zil çalan alarmlar) kullanılmalı. Günü ve saati gösteren bir duvar saati kolay görünebilen bir yere asılmalıdır.

Ä°ÅŸitme YeteneÄŸindeki Azalma
Hangi yaÅŸta olursa olsun kiÅŸilerde iÅŸitme duyusunda azalma olabilir. Ancak genelde iÅŸitme kaybı doÄŸal yaÅŸlanma sürecinin bir parçasıdır. Araçlardaki sesli uyarıları duymada ve ses farklılığını ayırt etmede sorunlar yaÅŸanmaktadır.

Ayrıca evde günlük olarak iÅŸlerin yapılmasında iÅŸ kolaylaÅŸtırma açısından aÅŸağıda belirtilen ÅŸu hususlara da dikkat edilmelidir;

Mutfakta ocak üzerine konulan özellikle uzun saplı tencerelerin sapları istemeden çarpıp yanma, haÅŸlanma vb. durumları ortadan kaldırmak için içe doÄŸru yerleÅŸtirilmelidir.
Sıcak sıvıların taşınmasına extra dikkat edilmelidir.Kordonsuz su ısıtıcıları bu amaçla uygun olabilir. Ancak taşıma kolaylığı açısından kap çok doldurulmamalıdır.
Su ısıtıcısının kabını kaldırma ve boşaltmada zorlanma durumunda devirerek kullanılabilenler kullanılabilir.


Devrilerek kullanılabilen su ısıtıcısı

Yiyecek hazırlama ve piÅŸirmede kolaylık saÄŸlamak amacıyla tüm araç-gereç ve malzemeler kullanılacak alana yakın olarak depolanmalıdır. ÖrneÄŸin sebzeler evyeye, tencereler ocaÄŸa, ekmek tahtası ekmek kutusuna yakın olarak depolanmalıdır.
Çırpma, karıştırma ve rendeleme iÅŸlemleri için ayrı ayrı araç kullanılmasının yerine bu iÅŸleri bir arada yapan araçın kullanılması, kullanım kolaylığı depolama ve temizlik açısından enerji tasarrufu saÄŸlayacaktır.
Kesilecek veya doÄŸranacak malzemeyi sabitleyen kesme tahtaların kullanımı tek elini kullanan özürlüler için kolaylık saÄŸlayacaktır.


Ä°ÅŸ yaparken ayakta durma kiÅŸilere zor geliyor ve yorulunuyorsa, dinlenmeyi saÄŸlayan yüksek tabure bulundurulmalıdır.
ÅžiÅŸe veya konserve kapağı açmaya yarayan araçların kullanılması kavrama, tutma güçlüÄŸü yaÅŸayanlar için çok yararlı olabilir. Bu araçların çok çeÅŸitleri bulunmaktadır. KiÅŸisel ihtiyaça uygun olanlar seçilebilir.


ÇeÅŸitli tipde ÅŸiÅŸe ve konserve kapağı açmaya yarayan araçlar

EÄŸer çırpma ve karıştırma iÅŸlevini yapan araçlar çok kullanıyorsa kaldırılması ve tekrar alınması kolay olan bir yerde depolanmalıdır. Tezgah üzerinde yer varsa burada depolanması daha uygun olabilir. Piyasada çok fazla çeÅŸit ve markada çırpma ve karıştırma araçları bulunduÄŸundan araç satın alınmadan önce denenmelidir.
Ocak ve fırın kiÅŸiye uygun yükseklikte olmalı, kontrol düÄŸmelerine kolay ulaşılabilmelidir.
Çabuk piÅŸirmeyi saÄŸlaması, küçük miktarlarda yiyeceklerin piÅŸirilmesine olanak vermesi, hafif ve ısıyı iletmeyen plastik parçalarının bulunması, zaman ayarının yapılması açısından mikrodalga fırınların kullanımı enerji tasarrufu saÄŸlayabilir.
Musluklar kolay çevrilebilir olmalı, dirsek hareketiyle de çalışabilen uzun saplı musluklar tercih edilebilir.


Dirsek yardımıyla da açılıp kapanabilen musluk

Bulaşık yıkama iÅŸlemini kolaylaÅŸtırması açısından bulaşık makinası kullanılabilir. Araç uygun ve ulaşılabilir bir yere yerleÅŸtirilmelidir. EÄŸilmede güçlük çekiliyorsa tezgh üzerine yerleÅŸtirilebilen küçük modelleri tercih edilebilir.
Ocak söndüÄŸünde söndüÄŸünü belirten sesli bir alarm veya söndüÄŸünde otomatik gaz kesme tertibatı bulunan araçlar kullanılabilir.
Kolay kavranabilen D-Tipindeki kapı kolları dolap kapılarında kullanılabilir.
EÄŸer kiÅŸi yürümede yardımcı bir araç kullanıyorsa veya eÅŸyaları kavramada güçlük çekiyor ve bir odadan diÄŸerine geçerken veya merdiven iner ve çıkarken bir eÅŸya taşıması gerekiyorsa bunu yapmak çok güç olabilir. Çünkü yürüme bastonu veya koltuk deÄŸneÄŸi bir eÅŸya taşımak için dizayn edilmemiÅŸtir. Buralara bir çanta veya torba asma dengeyi bozabilir ve düÅŸme riskini arttırır. Vücudun önüne takılabilen bir tepsi küçük parçaları taşımada kullanılabilir.

EÅŸya taşımada tek saplı tencerelerin kullanımı tek eliyle deÄŸnek veya baston bulunarak yürüyebilenler ve duvar boyunca bir borudan destek alarak yürüyebilenler için yararlı olabilir. Ä°çine konan eÅŸyaların kaymaması için tepsinin yüzeyi kaygan olmayan bir malzeme ile kaplanmalıdır.
Her iki elde herhangi bir eÅŸyayı taşıma amacıyla kullanılamıyacak durumda ise omuza çapraz olarak asılabilen omuz taşıma bantları küçük eÅŸyaları taşıma amacıyla kullanılabilir. Ancak büyük ve ağır eÅŸyaların taşınması için uygun deÄŸildir.
Tekerlekli el arabası (servis arabası) nispeden eÅŸyaları güvenli olarak taşımayı saÄŸlayabileceÄŸi gibi kiÅŸinin de yürümesine yardımcı olabilir.
Evin günlük temizlik iÅŸlerini kolaylaÅŸtırmak için bir temizlik planı yapılmalıdır. Günlük, haftalık ve aylık olarak yapılacak iÅŸler belirlenmeli, yanlız başına yapılması büyük enerji ve çaba gerektirecek iÅŸler için mümkün olduÄŸunca yadım alınmalıdır.
Süpürme iÅŸleminde saplı süpürge ve faraÅŸlar tercih edilmeli ve yükseklik kiÅŸiye göre ayarlanmalıdır.
Bir ütü tahtasını açma ve kapama bir çok insan için güç olabileceÄŸinden duvara monteli olanlarını kullanmak daha kolaydır. Kullanıcı yüksekliÄŸi boyuna göre ayarlayabilmeli, tekerlekli sandalye kullanılıyorsa, ütü masasının altında sandalyenin içine girmesini saÄŸlayacak yeterli boÅŸluk bulunmalıdır.
 

Özürlüler Ä°çin Araç-Gereç Ve Ekipman Tasarımında Dikkate Alınması Gereken Ergonomik Faktörler

Ergonomik bir tasarımda amaç; araç ve gereçi, kullanıcının yetenek ve kapasitesini en üst düzeye çıkaracak, vücudun ilgili organ ve özelliklerine uygun olacak ve oluÅŸabilecek kaza ve hata sayısını minumuma indirebilecek ÅŸekilde dizayn etmektir Böylece daha güvenli, emniyetli, rahat ve etkili olarak iÅŸlerin yürütülmesi saÄŸlanacaktır.

Ä°nsan gereksinimlerine dönük tasarım, tüm insanların, yaÅŸ, bedensel durum gibi özelliklerinden kaynaklanan, genel ve özel duyarlılık gerektiren gereksinimlerinin tümünü kapsamalıdır. Bu açıdan, özürlülerin gereksinmeleri, engelli olmayanlarla “öz” de benzer olmakla birlikte, “biçim” açısından bazı “özel” önlemler gerektirmektedir. Özürlüleri baÅŸkalarının yardımına gerek duymadan evde yürütlen aktiviteleri ile bütünleÅŸtirmeye yönelik ev araç-gereç ve ekipmanların tasarım arayışlarına ve uygulamalarına gereksinim bulunmaktadır.

Son yıllarda araÅŸtırmacı ve tasarımcıların çabası yaÅŸlı insanların yeteneklerine uygun araçlarla ilgili yöntemler konusunda odaklaÅŸmakta, yeni tasarım olanakları ortaya çıkarılmaktadır. “Evrensel tasarım” olarak adlandırılan bu tasarım olanağı yaÅŸlı ve özürlü insanları diÄŸer nüfus grubundaki insanlar ile bir sistemde birleÅŸtirme ve uyumlandırma yoluna gitmektedir. Her bir nüfus grubu için tek tek araç tasarımının yapılması (özel ve farklı bir araç-gereç kullanması gereken kiÅŸiler hariç) gerek üretici ve gerekse tüketici açısından hem imkansız hemde ekonomik olamayacaktır. Bu açıdan tüm nufus grubundaki insanlar tarafından da etkin olarak kullanılabilecek araç tasarımına gidilme yolları araÅŸtırılmaktadır. Evrensel tasarım ile aynı sistem içinde farklı kullanıcılar için farklı tasarım ve herkese uygun olarak ayarlanabilirlik ilkesi temel alınarak tasarımda farklılık ve esneklik yaratılmaktadır. Bu tasarımda hedef olarak sınırlı yeteneklere sahip olan (yaÅŸlı, özürlü gibi) bireylerin ihtiyaç ve istekleri esas alınmaktadır. Böylece diÄŸer nüfus grubundaki insanların bu araçları çok daha rahat olarak kullanacakları vurgulanmaktadır

Araç Dizaynında Dikkat Edilmesi Gereken Husular

Araçın keskin kenar, köÅŸe ve çıkıntıları olmamalıdır.
Görme sorunu olan insanlar araç üzerndeki kontrol düÄŸmelerini göremeyeceÄŸi için dokunma ile hissedilebilir ÅŸekilde yerleÅŸtirilmeli, bir panel içine yerleÅŸtirilenilen kontrol düÄŸmelernden kaçınılmalı ve kontrol düÄŸmeleri birbirine çok bitiÅŸik olmamalıdır.
Kontrol düÄŸmeleri üzerine konulan iÅŸaretler kabarık olmalıdır.
Kontrol düÄŸmelerinin yerleÅŸtirilme biçimi bir mantık sırası içinde olması ve anlaşılır biçimde olmalıdır.
Görme özürü bulunan insanlar için kontrol düÄŸmelerinin yatay olarak yerleÅŸtirilmesi düÅŸey olarak yerleÅŸtirilmesinden daha iyidir.
Kontrol düÄŸmeleri üzerindeki yazılar ölçü, renk ve yerleÅŸim açısından görülmeyi kolaylaÅŸtırcı ÅŸekilde olmalıdır.
Yazılarda mümkün olduÄŸunca büyük harfler kullanılmaldıır.
Kelimeler arasında yeterli açıklık olmalıdır.
Satır ve harflar arasındaki mesafede yeterli düzeyde olmalıdır.
Kontrol düÄŸmelerinin ve komutların yeterince aydınltılmsı saÄŸlanmalıdır.
Basıldığı zaman kontrol düÄŸmesinin adını söyleyen sesli uyarı kullanılabilir.
Kontrol düÄŸmeleri nirbirine çok yakın olarak yerleÅŸtirilmemelidir.
Kontrol düÄŸmeleri minimum güç gerektirerek çalıştırılabilmelidir.
Durmadan basılarak çalıştırılabilen düÄŸmeleri kullanmaktan kaçınılmalıdır.
Araç aynı anda iki düÄŸme basılarak çalıştırılabilecek ÅŸekilde olmamalıdır.
Konrtol düÄŸmeleri saÄŸ ve sol ellede çalıştırılabilecek ÅŸekilde olmalıdır.
Döndürülerek çalışan düÄŸmelerden kaçınılmalıdır.
Kontrol düÄŸme sayısı mümkün olduÄŸunca azaltılmalıdır.
Araç üzerinde sayı-yazı yerine mümkün olduÄŸunca ÅŸekil-grafik kullanılmalıdır.
Yazılarda kısaltmalardan kaçınılmalıdır.
Araç fazla ısınmamalıdır.
Araç-gereç ve ekipmanların yükseklik ve derinlikleri kiÅŸinin fazla uzanma veya eÄŸilmesini önleyecek ÅŸekilde tasarlanmalıdır.
Rahatlıkla kaldırılabilecek ve taşınabilecek bir ağırlıkta olmalıdır.
Aracın tutulduÄŸu yüzey kaygan olmamalıdır.
Araç çalıştırılırken el ve parmaklarda baskı ve zorlamaya neden olmayacak ÅŸekilde kontrol ve düÄŸmeler kullanılmalıdır.
Parmaklarında ÅŸiÅŸlik veya elinde titreme olan insanlar için kontrollerin birbirine çok yakın ve sıkışık olması kullanım güçlüÄŸü yaratabilir.
Görme ve algılamayı kolaylaÅŸtırması açısından, kontrol ve göstergelerin bulunduÄŸu bölümde zemin rengine kontrast oluÅŸturacak renkler kullanılmalıdır. Parlama ve yansımayı önlemek, görme ve okuma güçlüÄŸüne neden olmamak için mat bir zeminin seçilmesi kullanım kolaylığı saÄŸlayacaktır.
Gerek duyma ve gerekse görme kaybı olan kiÅŸilerin algılamalarını kolaylaÅŸtırma açısından araç üzerinde hem görsel hemde sesli sinyaller bir arada bulunmalıdır.
Araç tutma ve taşıma kolu, el ve parmakları rahat hareket ettirme açısından yeterli geniÅŸlikte ve saÄŸlam olmalı, yüzeyi kaygan olmamalıdır.
Araç üzerinde kullanım zorluÄŸu yaratacak ve takılmalara neden olabilecek çengel gibi çıkıntılı, sivri ve keskin parçalar bulunmamalıdır.
Ek parçaları olan ve takılıp çıkartılması gereken parçaların takılıp çıkartılması belirli bir dikkat ve kuvete gereksinim duyulmayacak ÅŸekilde kolay olmalıdır
Özürlü bireyin durumunu en iyi hale getirmede evde kullandığı araç ve gereçlerle ilgili teknolojinin geliÅŸtirilmesi oldukça önemlidir. Bu nedenle her türlü özür grubuna uygun evde günlük yaÅŸamını kolaylaÅŸtırıcı araçların (çamaşır makinası, fırın, bulaşık makinası vb. Araç gereçler) ithali ya da üretilmesi konusunda gerekli çalışmalar yapılmalı, mevcut oranlarda özürlülük grubuna göre ergonomik faktörler dikkate alınarak yeniden dizayn edilmelidir. Araçlarda ergonomik tasarım faktörlerinin kullanılması ile yorgunluk ve zorlanmalar azaltılarak ve bireyin performansı arttırılarak özürlü bireyin yaÅŸam kalitesinin yükseltilmesi saÄŸlanacaktır.

Aynı zamanda özürlülerin ev araç-gereç ve ekipmanların kullanımında karşılaÅŸtıkları sorunları belirleyen detaylı araÅŸtırmaların da yapılması tasarımcılara yardımcı olacak verileri oluÅŸturacaktır.

 
Yrd.Doç.Dr. Oya Hazer
Hacettepe Üniversitesi Ev Ekonomisi Bölümü

( 1 Vote )