HayataDahiliz.Biz

Engellilerde Protein Enerji Malnütrisyonu (PEM) Riski

PEM (Protein Enerji Malnütrisyon), bir ya da daha fazla besin elemanının uzun süre yetersiz veya dengesiz alınması sonucu ortaya çıkan hastalık tablosuna denir.

PEM  geliÅŸmekte olan ve az geliÅŸmiÅŸ ülkelerde yaygın bir çocuk saÄŸlığı sorunudur. PEM’e baÄŸlı olarak bazı hastalıkların oluÅŸumu kolaylaÅŸmaktadır. Dünyada çok sayıda çocuk malnütrisyonun (beslenme yetersizliÄŸinin) neden olduÄŸu enfeksiyon, ishal, büyüme ve geliÅŸme geriliÄŸi, zeka geriliÄŸi, demir eksikliÄŸi anemisi gibi çocuk saÄŸlığını kötü yönde etkileyici, hasar bırakıcı ve hatta ölümlere sebep olan hastalıklar ortaya çıkarmaktadır. Erken yaÅŸlardaki yetersiz ve dengesiz beslenmenin, fiziksel ve mental geliÅŸimi olumsuz yönde etkilediÄŸi, yapılan araÅŸtırmalar göstermiÅŸtir.

PEM deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde sınıflandırılır. oÄŸlumda GOMEZ sınıflaması göz önünde tutulmuÅŸtur. Buna göre aynı yaÅŸtaki saÄŸlıklı bir çocuÄŸun ağırlığıyla oÄŸlumun ağırlığı karşılaÅŸtırıldı.

GOMEZ sınıflaması şu şekilde yapılmaktadır:

Eğer hastanın ağırlığı olması gereken ağırlıktan

• % 90 yada fazlaysa normal

• % 75-89 arası ise 1.derece (hafif)

• % 60-74 arası ise 2. derece (orta)

• % 60 dan az ise 3. derece (ağır) PEM’dir

PEM’e yol açan sebepler

PEM’in baÅŸlıca sebepleri arasında çocuklara doÄŸumdan sonra anne sütü verilememesi, protein deÄŸeri düÅŸük mamalarla beslenilmesi, uygun tamamlayıcı besin olmamasını sayabiliriz. Bu da daha çok sosyoekonomik ÅŸartların düÅŸük olduÄŸu ülkelerde görülmektedir. Bunun yanı sıra barsak sorunları da PEM’e yol açmaktadır.

PEM’e yol açan sebepleri kısaca söyle de özetleyebiliriz:

• Beslenme hataları

• Kusma ve ishaller

• Enfeksiyonlar

• Yetersiz sosyal çevre

• Sindirim sisteminin anotomik bozukluklar (yarık damak, yarık dudak)

• Metabolizma ve endokrin hastalıkları (diyabet, hipotroidi vs)

• Genetik bozukluklar (çölyak hastalığı, kistik fibrozis gibi)

Engellilerde PEM riski

Engellilerde bu sebeplerin dışında besin alımını zorlaştıran diğer nedenlerden dolayı da PEM gelişebilir. Bu nedenler şunlardır:

• Besin çiÄŸnemede zorluk

• Besin yutmada zorluk

• YemeÄŸi geri çıkarma ve diÅŸleri sıkma, zor çiÄŸneme

• Sürekli sulu besin alımına baÄŸlı kabızlık

• Besini ağıza götürememe, kendi başına yemek yiyememe

PEM’in tedavisi ve önlenmesi:

Altta yatan sebep düzeltilmeli, günlük öÄŸün sayısı arttırılmalı, gece beslenme desteÄŸi verilmeli, yaÅŸa uygun iyi kalite protein içeren besinler ile vitamin ve mineral desteÄŸi saÄŸlanmalıdır. Bu hastalara yeterli enerji içeren gıdalar eklenerek, kayıpları karşılamaya yetecek miktarda su ve organik maddeler içeren ve vücut proteinlerinin korunmasını saÄŸlayacak miktarda aminoasit saÄŸlayan dengeli bir diyet verilmelidir.

EÄŸer hastalar besin alımının zorluÄŸu nedeniyle yeterince gıda ve sıvı alamıyorsa, gastrostomi tüpleri veya nazogastrik tüpler uygulanmalıdır. Gastrostomi tüpü gıdaların direk mideye verilmesini saÄŸlayan, mideye operasyonla takılan bir tüptür. Nazogastrik tüp ise burundan mideye uzanan ve basit yöntemle yerleÅŸtirilen bir tüptür.

OÄŸlum Hüseyin Can’da PEM geliÅŸimi

Hüseyin Can doÄŸduÄŸunda boyu 52 cm, ağırlığı da 3400 gr’dı. Bu deÄŸerler yeni doÄŸan bir çocuk için gayet iyi. Åžansımıza Hüseyin Can meme emebildi ve bu ÅŸekilde 15 aya kadar anne sütü almaya devam etti. Åžansımıza diyorum, çünkü Serebral Palsili çocukların birçoÄŸu, çene ve dil kasları düzgün çalışmadığı için annelerin memesini kavrayamıyor ve ememeyebiliyorlar.

Anne sütüyle beslenirken, Hüseyin Can çok toplu bir bebekti. Beni emmeyi bırakınca, biberonu dili kavrayamadı ve o yüzden onu biberonla besleyemedik. Ek gıdaları yutmakta da zorlandığı için, hızla zayıflamaya baÅŸladı. Hüseyin Can ÅŸimdi nerdeyse 11 yaşını dolduracak. Boyu 126 cm, ağırlığı da 17 kilogram. Mama tarzı veya püre haline getirilmiÅŸ gıdalardan hoÅŸlanmayan Hüseyin Can’a yemeklerini çatalla hafifçe ezerek veriyoruz. Bizim yediÄŸimiz tüm yemeklerden o da yiyor. Ancak miktar olarak çok az yediÄŸi için, bir türlü kilo alamıyor.

Hüseyin Can’ın zayıflığıyla ilgili birkaç kez çocuk doktoruna müracaat ettim. Her defasında beni diyetisyene yönlendirdiler. Onlar da Hüseyin Can için kalorisi yüksek diyet listeleri hazırladılar. Listedeki gıdaları miktar olarak Hüseyin Can’ın tüketmesi mümkün deÄŸildi. Bunu doktorlara bir türlü anlatamadım. Ta ki biz çocuk servisinde yatarken hekimin bizi Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesinde Metabolizma bölümüne sevk etmesine kadar. Burada muayenesi yapılan Hüseyin Can’ın boyuna göre vücut ağırlığının çok düÅŸük olduÄŸu anlaşıldı ve takip için hastaneye yatırıldı.

Hastaneye yatırılan Hüseyin Can’ın aldığı kalori ve sıvı miktarı hesaplanacak ve gerekirse gastrostomi tüpü takılacaktı. Bu müdahele yapılmadan önce, birkaç ay gıdaların kalori ve protein deÄŸerini arttıran mamalar kullanılarak, Hüseyin Can’ın kilo alıp almadığı takip edilmesine karar verildi ve biz hastaneden taburcu olduk. Bu mamaların kendine has tatları yok ve yemeklerin tadını deÄŸiÅŸtirmiyorlar. Umarım bu mama takviyeleriyle Hüseyin Can kilo alır.

ÇocuÄŸunuzun kilosu çok düÅŸükse, lütfen bir Tıp Fakültesinin Metabolizma Bölümüne baÅŸvurun.

Hazırlayanlar: Özlem YILDIRIM, Dr. Fatih YÜKSEL