HayataDahiliz.Biz

Cücelik

Boyumuz kalıtımla belirlenir; ama büyüme fiziksel bir nedenle aksarsa, erken tanıyla durum düzeltilebilir.

KonuÅŸma dilinde "cücelik" olarak tanımlanan boy kısalığı, her zaman bir hastalık deÄŸildir; yalnızca, boy uzamasına katkıda bulunan etkenlerden birinin ya da daha fazlasının, herhangi bir nedenle devredışı kaldığını gösterir. Cücelik, yalnızca benzer doÄŸal ve toplumsal koÅŸullarda yaÅŸayan bireylerin ortalama boylarıyla karşılaÅŸtırıldığında söz konusu olabilir. Sözgelimi Afrikalı bir Masai savaÅŸçısıyla karşılaÅŸtırıldığında, ortalama bir Avrupalı erkeÄŸe kısa gözüyle bakılabilir; ama aynı kiÅŸi bir Pigme kabilesi üyesinin yaında dev gibi kalır. Yakın yaÅŸlardaki kiÅŸiler boyca büyük faklılıklar gösterirler. Boy ancak beklenen düzeyin çok altındaysa kaygı nedeni olabilir.

Boy uzunluÄŸunu belirleyen etkenler

Boy, bedendeki uzun kemiklerin ve omurganın uzunluÄŸu ile belirlenir. Bu kemiklerin büyümesini etkileyen her ÅŸey, sonunda ulaşılacak boy uzunluÄŸunu belirler. Ä°nsanlar, gelecekteki görünümlerini belirleyecek bir "program"la dünyaya gelirler. Bu "program", anne-babadan kalıtımla geçen genlerdedir. Çocukluk dönemini ciddi bir hastalığa tutulmadan ve yeterli besin alarak geçiren bebekler, potansiyel boylarına ulaşırlar. Bunun geçerli olmadığı duruma, "psiko-sosyal kısa boyluluk" denir. Çocuk, anne sevgisinden yoksunsa ya da anne sevgisini esirgerse, fiziksel büyüme durabilir. Ama çocuk, saÄŸlıklı bir duygusal ortama kavuÅŸtuÄŸunda, normal büyüme yeniden baÅŸlayacaktır. Cücelerin en iyi bilinenleri sirklerde bulunur. Beden yapıları aÅŸağı yukarı her zaman "akondroplazi" adı verilen (uzun kemiklerin oluÅŸumunda anormallik) bir duruma baÄŸlıdır. Ortalama ölçülerde gövdelere sahip olsalar da, kolları ve bacakları normal uzunluÄŸun yarısı kadardır. Boyu 1,2 m'den uzun olanlarına çok ender rastlanılır. Bu durum, anne-babadan kalıtımla geçer; bütün aile, kısa boyludur. Genellikle kendi aralarında evlendikleri için de bu özelliklerini sürdürürler.

GeliÅŸmiÅŸ ülkelerde boy uzamasındaki yetersizlik, kötü beslenmeye baÄŸlı olmaktan çok, alınan besinlerin tam kullanılmasını önleyen bir hastalık nedeniyle ortaya çıkar. Çocuklarla ÅŸeker hastalığı, ÅŸiddetli astım, böbrek ve kalp hastalıkları gibi uzun süren hastalıklar, büyüme ve geliÅŸmeye engel olabilir. Ama bir kez temel sorun ortadan kaldırıldı mı çocukların ÅŸaşırtıcı bir büyüme gücüne sahip oldukları gözlenir.

Büyüme nasıl denetlenir?

Bir insanın büyüme hızı baÅŸta hipofiz bezinin büyüme hormonu olmak üzere, boyundaki tiroit bezinin tiroksin hormonu ve cinsel hormonlar gibi çeÅŸitli hormonlar tarafından belirlenir. Hipofiz ve tiroit hormonları, özellikle önemlidir. YavaÅŸ büyüme bunlardan birinin eksikliÄŸine baÄŸlıysa, dışarıdan hormon verilmelidir. Bu, çocuklarda daha önemlidir, beynin geliÅŸmesi bir ölçüde tiroit hormonlarına baÄŸlıdır ve hormon tedavisi, eksiklikten kaynaklanan zekâ geriliÄŸini engelleyebilir.  

Kaynak